همه چیز در مورد اینترنت اشیا (IoT): تاریخچه، مزایا، معایب و کاربردها)

همه چیز در مورد اینترنت اشیا (IoT): تاریخچه، مزایا، معایب و کاربردها)

اینترنت اشیا یا IoT، سیستمی از دستگاه‌های محاسباتی مرتبط، ماشین‌های مکانیکی و دیجیتال، اشیاء، حیوانات یا افراد است که با شناسه‌های منحصربه‌فرد (UID) و توانایی انتقال داده‌ها از طریق شبکه بدون نیاز به انسان به تعامل انسان یا انسان با کامپیوتر، کار می‌کنند.

منظور از یک “شی” در اینترنت اشیا می‌تواند فردی با مانیتور قلب، یک حیوان مزرعه با یک ترانسپوندر بیوچیپ، خودرویی که دارای حسگرهای داخلی برای هشدار به راننده در صورت پایین آمدن فشار باد لاستیک، یا هر چیز طبیعی یا مصنوعی دیگری باشد. این شی، شیئی است که می‌توان به آن آدرس پروتکل اینترنت (IP) اختصاص داد و قادر به انتقال داده‌ها از طریق شبکه است.

به طور فزاینده‌ای، سازمان‌ها در صنایع مختلف از IoT برای عملکرد بهتر، درک کارآمد مشتریان برای ارائه خدمات، بهبود تصمیم‌گیری و افزایش ارزش کسب‌وکار استفاده می‌کنند.

در این مقاله به صورت کامل به معرفی و بررسی این تکنولوژی خواهیم پرداخت. پس همراه زردنیوز باشید.

اینترنت اشیا چگونه کار می‌کند؟

یک اکوسیستم اینترنت اشیا، متشکل از دستگاه‌های هوشمند مبتنی بر وب است که از سیستم‌های تعبیه‌شده مانند پردازنده‌ها، حسگرها و سخت‌افزار ارتباطی برای جمع‌آوری، ارسال و اقدام بر روی داده‌هایی که از محیط خود به دست می‌آورند، استفاده می‌کنند. دستگاه‌های IoT داده‌های حسگری را که جمع‌آوری می‌کنند با اتصال به دروازه اینترنت اشیا یا سایر دستگاه‌های مربوط به اشتراک می‌گذارند. که در آن داده‌ها برای تحلیل به فضای ابری ارسال می‌شوند، یا به صورت محلی تجزیه و تحلیل خواهند شد. گاهی اوقات، این دستگاه‌ها با سایر دستگاه‌های مرتبط ارتباط برقرار می‌کنند و بر اساس اطلاعاتی که از یکدیگر دریافت می‌کنند، عمل می‌کنند. دستگاه‌ها بیشتر کار را بدون دخالت انسان انجام می‌دهند، اگرچه افراد می‌توانند با دستگاه‌ها تعامل داشته‌ باشند – به عنوان مثال، برای راه‌اندازی، دادن دستورالعمل‌ها یا دسترسی به داده‌ها.

اتصال، شبکه و پروتکل‌های ارتباطی مورد استفاده‌ با این دستگاه‌های تحت وب تا حد زیادی به برنامه‌های خاص به کار گرفته‌ شده‌ برای IoT بستگی دارند.

اینترنت اشیا همچنین می‌تواند از هوش مصنوعی (AI) و یادگیری ماشینی برای کمک به آسان‌تر و پویاتر کردن فرآیندهای جمع‌آوری داده‌ها استفاده کند.

چرا IoT مهم است؟

اینترنت اشیا به مردم کمک می‌کند هوشمندتر زندگی و کار کنند و همچنین کنترل کاملی بر زندگی خود داشته باشند. علاوه بر ارائه دستگاه‌های هوشمند برای اتوماسیون و هوشمندسازی خانه‌ها، اینترنت اشیا برای تجارت نیز ضروری است. IoT نگاهی بی‌درنگ به نحوه عملکرد سیستم‌های کسب‌وکارها می‌دهد و بینش‌هایی را در مورد همه چیز از عملکرد ماشین‌ها گرفته‌ تا زنجیره تامین و عملیات لجستیک، به آنها ارائه‌ می‌دهد.

اینترنت اشیا شرکت‌ها را قادر می سازد تا فرآیندها را خودکار کرده و هزینه‌های نیروی کار انسانی را کاهش دهند. همچنین ضایعات را کاهش می‌دهد و ارائه خدمات را بهبود می‌بخشد. به علاوه تولید و تحویل کالا را کم‌هزینه‌تر می‌کند و همچنین شفافیت را در معاملات مشتری میسر می‌کند.

به این ترتیب، IoT یکی از مهم‌ترین فناوری‌های زندگی روزمره است؛ و همچنان که کسب‌وکارهای بیشتری پتانسیل سیستم دستگاه‌های متصل را برای باقی ماندن در رقابت‌ها در نظر می‌گیرند، به کار خود ادامه خواهد داد.

مزایای اینترنت اشیا برای سازمان‌ها چیست؟

اینترنت اشیا چندین مزیت را به سازمان‌ها ارائه می دهد. برخی از مزایا مربوط به یک صنعت خاص هستند، و برخی دیگر در چندین صنعت قابل اجرا هستند. برخی از مزایای رایج IoT، مشاغل را قادر به این موارد می‌سازد:

  • نظارت بر فرآیندهای تجاری کلی آنها؛
  • بهبود تجربه مشتری (CX)؛
  • صرفه جویی در زمان و پول؛
  • افزایش بهره‌وری کارکنان؛
  • ادغام و تطبیق مدل‌های کسب و کار؛
  • اتخاذ تصمیمات تجاری بهتر؛ و
  • ایجاد درآمد بیشتر.

IoT شرکت‌ها را تشویق می‌کند تا روش‌های برخورد با کسب‌وکارشان را بازنگری کنند. همچنین، ابزارهایی را برای بهبود استراتژی‌های تجاری‌ در اختیارشان قرار می‌دهد.

به طور کلی، کاربرد اینترنت اشیا در تولید، حمل و نقل و سازمان‌های خدماتی، استفاده از حسگرها و سایر دستگاه‌های IoT، فراوان است. با این حال، موارد استفاده برای سازمان‌های کشاورزی، زیرساخت‌ها و صنایع اتوماسیون خانگی را نیز پیدا کرده است که برخی از سازمان‌ها را به سمت تحولات دیجیتال سوق می‌دهد.

اینترنت اشیا می‌تواند با تسهیل کار کشاورزان در کشاورزی به نفع آنها باشد. حسگرها می‌توانند داده‌های مربوط به بارندگی، رطوبت، دما و محتوای خاک و همچنین سایر عوامل را جمع‌آوری کنند که به اتوماسیون تکنیک‌های کشاورزی کمک می‌کند.

توانایی نظارت بر عملیات زیرساخت اطراف نیز عاملی است که IoT می‌تواند به آن کمک کند. برای مثال، حسگرها می‌توانند برای نظارت بر رویدادها یا تغییرات در ساختمان‌های سازه‌ای، پل‌ها و سایر زیرساخت‌ها استفاده شوند. این کار مزایایی مانند صرفه‌جویی در هزینه، صرفه‌جویی در زمان، تغییرات کیفیت زندگی و گردش کار بدون کاغذ را به همراه دارد.

یک کسب و کار اتوماسیون خانگی می‌تواند از اینترنت اشیا برای نظارت و دستکاری سیستم‌های مکانیکی و الکتریکی در یک ساختمان استفاده کند. در مقیاس وسیع‌تر، زندگی در شهرهای هوشمند می‌تواند به شهروندان در کاهش ضایعات و مصرف انرژی کمک کند.

اینترنت اشیا هر صنعتی را تحت تأثیر قرار می‌دهد، از جمله مشاغلی در حوزه مراقبت‌های بهداشتی، مالی، خرده فروشی و تولید.

مزایا و معایب IoT چیست؟

اینترنت اشیا (IOT)
اینترنت اشیا (IOT)

برخی از مزایای اینترنت اشیا شامل موارد زیر است:

  • امکان دسترسی به اطلاعات از هر نقطه و در هر زمان، در هر دستگاه.
  • بهبود ارتباط بین دستگاه‎های الکترونیکی متصل؛
  • انتقال بسته‌های داده‌ از طریق شبکه متصل و صرفه‌جویی در زمان و هزینه؛ و
  • خودکار کردن وظایف کمک به بهبود کیفیت خدمات کسب و کار و کاهش نیاز به مداخله انسانی.

برخی از معایب IoT شامل موارد زیر است:

  • با افزایش تعداد دستگاه‌های متصل و به اشتراک گذاری اطلاعات بیشتر بین دستگاه‌ها، احتمال سرقت اطلاعات محرمانه توسط هکرها نیز افزایش می‌یابد.
  • شرکت‌ها ممکن است در نهایت مجبور شوند با تعداد زیادی – شاید حتی میلیون‌ها – دستگاه اینترنت اشیا دست و پنجه نرم کنند. بنابراین جمع‌آوری و مدیریت داده‌ها از همه آن دستگاه‌ها چالش برانگیز خواهد بود.
  • اگر اشکالی در سیستم وجود داشته باشد، این احتمال وجود دارد که تعدادی از دستگاه‌های متصل از کار بیفتند.
  • از آنجایی که هیچ استاندارد بین المللی سازگاری برای IoT وجود ندارد، ارتباط دستگاه‌های سازنده‌های مختلف با یکدیگر دشوار خواهد بود.

استانداردها و چارچوب‌های اینترنت اشیا

چندین استاندارد در حال ظهور IoT وجود دارد، از جمله موارد زیر:

  • IPv6 روی شبکه‌های شخصی بی‌سیم کم مصرف (6LoWPAN) یک استاندارد باز است که توسط کارگروه مهندسی اینترنت (IETF) تعریف شده‌ است. استاندارد 6LoWPAN هر رادیوی کم مصرفی را قادر می‌سازد تا با اینترنت ارتباط برقرار کند، از جمله 804.15.4، بلوتوث کم انرژی (BLE) و Z-Wave (برای اتوماسیون خانگی).
  • ZigBee یک شبکه بی‌سیم کم مصرف و با نرخ داده‌ کم است که عمدتاً در تنظیمات صنعتی استفاده‌ می‌شود. ZigBee بر اساس استاندارد 802.15.4 موسسه مهندسین برق و الکترونیک (IEEE) طراحی شده‌‌ است. ZigBee  اتحاد Dotdot را ایجاد کرد، زبان جهانی برای اینترنت اشیا که به اشیاء هوشمند امکان می‌دهد به طور ایمن در هر شبکه‌ای کار کنند و یکدیگر را درک کنند.
  • LiteOS یک سیستم عامل شبه یونیکس (OS) برای شبکه‌های حسگر بی‌سیم است. LiteOS از گوشی‌های هوشمند، پوشیدنی‌ها، برنامه‌های کاربردی تولید هوشمند، خانه‌های هوشمند و اینترنت وسایل نقلیه (IoV) پشتیبانی می‌کند. این سیستم عامل همچنین به عنوان یک پلتفرم توسعه دستگاه هوشمند عمل می‌کند.
  • OneM2M یک لایه سرویس اتصالی ماشین به ماشین است که می‌تواند در نرم افزار و سخت افزار برای اتصال دستگاه‌ها تعبیه شود. بر اساس سازمان استانداردسازی جهانی، OneM2M، برای توسعه استانداردهای قابل استفاده مجدد ایجاد شد تا برنامه‌های اینترنت اشیاء را در سراسر عمودهای مختلف باهم مرتبط کند.
  • سرویس توزیع داده‌ (DDS) توسط گروه مدیریت اشیاء (OMG) توسعه یافته‌ است و یک استاندارد IoT برای ارتباطات بلادرنگ، مقیاس پذیر و با کارایی بالا برای M2M است.
  • پروتکل صف پیام پیشرفته (AMQP) یک استاندارد منبع باز منتشر شده‌ برای پیام‌رسانی ناهمزمان با سیم است. AMQP پیام‌های رمزگذاری شده‌ و قابل تعامل بین سازمان‌ها و برنامه‌ها را فعال می‌کند. این پروتکل در پیام‌رسانی سرویس گیرنده-سرور و در مدیریت دستگاه‌های اینترنت اشیا استفاده می‌شود.
  • پروتکل برنامه‌ محدود (CoAP) پروتکلی است که توسط IETF طراحی شده‌ است؛ مشخص می‌کند دستگاه‌های کم مصرف و با محدودیت محاسباتی چگونه می‌توانند در اینترنت اشیا کار کنند.
  • شبکه گسترده با برد بلند (LoRaWAN) پروتکلی برای شبکه‌های WAN است که برای پشتیبانی از شبکه‌های بزرگ مانند شهرهای هوشمند با میلیون‌ها دستگاه کم مصرف طراحی شده‌ است.

چارچوب‌های اینترنت اشیا شامل موارد زیر است:

  • خدمات وب آمازون (AWS) برای اینترنت اشیا، یک پلتفرم رایانش ابری مناسب IoT است که توسط آمازون منتشر شده‌ است. این چارچوب به گونه‌ای طراحی شده‌ است که دستگاه‌های هوشمند را قادر می‌سازد تا به راحتی با ابر AWS و سایر دستگاه‌های متصل ارتباط برقرار کنند. همچنین کمک می‌کند به طور ایمن با آن تعامل داشته‌ باشند.
  • Arm Mbed IoT پلتفرمی برای توسعه اپلیکیشن‌های اینترنت اشیا بر اساس میکروکنترلرهای Arm است. هدف پلتفرم Arm Mbed IoT ارائه یک محیط مقیاس پذیر، متصل و امن برای دستگاه‌های اینترنت اشیا با یکپارچه‌سازی ابزارها و خدمات Mbed است.
  • Azure IoT Suite از مایکروسافت، پلتفرمی است که از مجموعه‌ای از خدمات تشکیل شده‌ است که کاربران را قادر می‌سازد تا با دستگاه‌های IoT خود تعامل داشته‌ باشند و داده‌ها را از آنها دریافت کنند؛ و همچنین عملیات‌های مختلفی را روی داده‌ها انجام دهند، مانند تجزیه و تحلیل چند بعدی، تبدیل و تجمیع، و تجسم این عملیات‌ها، به گونه‌ای که برای تجارت مناسب باشد.
  • Brillo/Weave از گوگل، پلتفرمی برای اجرای سریع اپلیکیشن‌های اینترنت اشیا است. این پلتفرم از دو ستون اصلی تشکیل شده است: Brillo، یک سیستم عامل مبتنی بر اندروید برای توسعه دستگاه‌های کم مصرف جاسازی شده، و Weave، یک پروتکل ارتباطی مبتنی بر IoT که به عنوان زبان ارتباطی بین دستگاه و فضای ابری عمل می‌کند.
  • Calvin یک پلتفرم منبع باز اینترنت اشیا است که توسط اریکسون برای ساخت و مدیریت برنامه‌های کاربردی توزیع شده طراحی شده است که دستگاه‌ها را قادر می‌سازد با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. Calvin شامل یک چارچوب توسعه برای توسعه‌دهندگان برنامه، و همچنین یک محیط زمان اجرا برای مدیریت برنامه‌های در حال اجرا است.

برنامه‌های کاربردی IoT مصرف کننده و سازمان

کاربردهای دنیای واقعی متعددی از اینترنت اشیا وجود دارد، از اینترنت اشیاء مصرفی و اینترنت اشیاء سازمانی گرفته‌ تا اینترنت اشیاء تولیدی و صنعتی (IIoT). کاربردهای اینترنت اشیاء عمودهای متعددی از جمله خودرو، مخابرات و انرژی را در بر می‌گیرد.

برای مثال، در بخش مصرف‌کننده، خانه‌های هوشمند مجهز به ترموستات هوشمند، لوازم هوشمند و گرمایش، روشنایی و وسایل الکترونیکی متصل می‌توانند از راه دور از طریق رایانه و تلفن‌های هوشمند کنترل شوند.

دستگاه‌های پوشیدنی دارای حسگرها و نرم‌افزارها می‌توانند داده‌های کاربر را جمع‌آوری و تجزیه و تحلیل کنند. همچنین پیام‌هایی را درباره کاربران به سایر فناوری‌ها ارسال می‌کنند تا زندگی کاربران را آسان‌تر و راحت‌تر کنند. دستگاه‌های پوشیدنی همچنین برای ایمنی عمومی استفاده می‌شوند – به عنوان مثال، بهبود زمان پاسخ‌دهی اولین واکنش‌دهنده در مواقع اضطراری با ارائه مسیرهای بهینه یک مکان، یا با ردیابی علائم حیاتی کارگران ساختمانی یا آتش‌نشانان در مکان‌های تهدیدکننده عوامل حیاتی.

در مراقبت‌های بهداشتی، IoT مزایای بسیاری را ارائه‌ می‌دهد؛ از جمله توانایی نظارت دقیق‌تر بیماران با استفاده از تجزیه و تحلیل داده‌های تولید شده‌. بیمارستان‌ها اغلب از سیستم‌های اینترنت اشیا برای تکمیل وظایفی مانند مدیریت موجودی برای داروها و ابزار پزشکی استفاده می‌کنند.

برای مثال، ساختمان‌های هوشمند می‌توانند با استفاده از حسگرهایی که تعداد ساکنان یک اتاق را تشخیص می‌دهند، هزینه‌های انرژی را کاهش دهند. دما می‌تواند به طور خودکار تنظیم شود – برای مثال، روشن کردن‌ تهویه مطبوع در صورتی که حسگرها تشخیص دهند اتاق کنفرانس پر است یا اگر همه افراد در دفتر به خانه رفته‌ باشند، دما را به شکل مناسب دیگری تنظیم می‌کند.

در کشاورزی، سیستم‌های کشاورزی هوشمند مبتنی بر اینترنت اشیا می‌توانند به شیوه نظارت، به عنوان مثال، نور، دما، رطوبت و رطوبت خاک مزارع با استفاده از حسگرهای متصل کمک کنند. اینترنت اشیا همچنین در خودکارسازی سیستم‌های آبیاری مؤثر است.

در یک شهر هوشمند، حسگرها و موارد مرتبط با IoT، مانند چراغ‌های هوشمند خیابان و کنتورهای هوشمند، می‌توانند به کاهش ترافیک، صرفه‌جویی در انرژی، نظارت و رفع نگرانی‌های محیطی و بهبود بهداشت کمک کنند.

مسائل امنیتی و حریم خصوصی IoT

اینترنت اشیا چیست؟
اینترنت اشیا چیست؟

اینترنت اشیا میلیاردها دستگاه را به اینترنت متصل می‌کند و شامل استفاده از میلیاردها نقطه داده است که همه آنها باید ایمن باشند. با توجه به سطح حمله گسترده‌ای که دارد، امنیت اینترنت اشیا و حریم خصوصی اینترنت اشیا به عنوان نگرانی‌های اصلی ذکر شده است.

در سال 2016، یکی از بدنام‌ترین حملات اخیر اینترنت اشیا Mirai بود، بات نتی که به ارائه دهنده سرور نام دامنه Dyn نفوذ کرد و بسیاری از وب‌سایت‌ها را برای مدت زمان طولانی در یکی از بزرگترین حملات انکار سرویس (DDoS) توزیع شده از بین برد. مهاجمان با بهره‌برداری از دستگاه‌های IoT با امنیت ضعیف به شبکه دسترسی پیدا کرده بودند.

از آنجایی که دستگاه‌های اینترنت اشیا به یکدیگر متصل هستند، تنها کاری که یک هکر باید انجام دهد این است که از آسیب‌پذیری برای دستکاری تمام داده‌ها سوء استفاده کند و آن را غیرقابل استفاده کند. سازندگانی که دستگاه‌های خود را به طور مرتب – یا اصلاً- به روز نمی‌کنند، آنها را در برابر مجرمان سایبری آسیب‌پذیر می‌کنند.

علاوه بر این، دستگاه‌های متصل اغلب از کاربران می‌خواهند که اطلاعات شخصی خود را وارد کنند، از جمله نام، سن، آدرس، شماره تلفن و حتی حساب‌های رسانه‌های اجتماعی – اطلاعاتی که برای هکرها بسیار ارزشمند است.

هکرها تنها تهدیدی برای اینترنت اشیا نیستند. حفظ حریم خصوصی یکی دیگر از نگرانی‌های اصلی کاربران اینترنت اشیا است. برای مثال، شرکت‌هایی که دستگاه‌های IoT مصرف‌کننده را تولید و توزیع می‌کنند، می‌توانند از این دستگاه‌ها برای به دست آوردن و فروش اطلاعات شخصی کاربران استفاده کنند.

فراتر از افشای اطلاعات شخصی، اینترنت اشیا برای زیرساخت‌های حیاتی از جمله برق، حمل و نقل و خدمات مالی خطراتی را به همراه دارد.

تاریخچه اینترنت اشیا

کوین اشتون، یکی از بنیانگذاران مرکز Auto-ID در موسسه فناوری ماساچوست (MIT)، برای اولین بار در کنفرانسی که در سال 1999 برای Procter & Gamble (P&G) ارائه کرد، از اینترنت اشیا نام برد. با توجه به توجه مدیریت ارشد P&G، اشتون ارائه خود را “اینترنت اشیا” نامید تا روند جدید و جالب سال 1999 را در خود جای دهد: اینترنت. کتاب «وقتی اشیا شروع به فکر کردن می‌کنند/ When Things Start to Think»  نیل گرشنفلد، پروفسور MIT، نیز در سال 1999 منتشر شد. این کتاب از اصطلاح دقیقی استفاده نکرده است، اما چشم‌انداز روشنی از اینکه اینترنت اشیا به کجا می‌رود ارائه می‌دهد.

اینترنت اشیا از همگرایی فناوری‌های بی‌سیم، سیستم‌های میکروالکترومکانیکی (MEMS)، میکروسرویس‌ها و اینترنت، تکامل یافته است. این همگرایی به از بین بردن سیلوهای بین فناوری عملیاتی (OT) و فناوری اطلاعات (IT) کمک کرده است و امکان تجزیه و تحلیل داده‌های بدون ساختار تولید شده توسط ماشین را برای بینش‌هایی برای ایجاد پیشرفت‌ها فراهم می‌کند.

اگرچه اشتون اولین باری بود که به IoT اشاره کرد، ایده دستگاه‌های متصل از دهه 1970 با نام‌های اینترنت جاسازی شده/ embedded internet و محاسبات فراگیر/ pervasive computing مطرح شد.

برای مثال، اولین دستگاه اینترنتی، یک دستگاه Coke در دانشگاه کارنگی ملون در اوایل دهه 1980 بود. با استفاده از وب، برنامه نویسان می‌توانستند وضعیت دستگاه را بررسی کنند و در صورت تصمیم به استفاده از دستگاه، تعیین کنند که آیا نوشیدنی سرد در انتظار آنها خواهد بود یا خیر.

تکامل اینترنت اشیا یا IoT

اینترنت اشیا با ارتباطات M2M تکامل یافته است؛ یعنی ماشین‌هایی که از طریق یک شبکه بدون تعامل انسانی به یکدیگر متصل می‌شوند. M2M به اتصال یک دستگاه به فضای ابری، مدیریت آن و جمع آوری داده‌ها اشاره دارد.

اینترنت اشیاء که M2M را به سطح بعدی می‌رساند، یک شبکه حسگر متشکل از میلیاردها دستگاه هوشمند است که افراد، سیستم‌ها و سایر برنامه‌ها را برای جمع‌آوری و اشتراک‌گذاری داده‌ها به هم متصل می‌کند. M2M به عنوان پایه و اساس خود، اتصالی را ارائه می‌دهد که اینترنت اشیا را فعال می‌کند.

IoT همچنین گسترش طبیعی کنترل نظارتی و جمع‌آوری داده‌ها (SCADA)، دسته‌ای از برنامه‌های کاربردی نرم‌افزار برای کنترل فرآیند، جمع‌آوری داده‌ها در زمان واقعی از مکان‌های دور تا کنترل تجهیزات و شرایط را فراهم کرده است. سیستم‌های اسکادا شامل قطعات سخت افزاری و نرم افزاری است. سخت‌افزار داده‌ها را جمع‌آوری می‌کند و به رایانه‌ای که نرم‌افزار SCADA نصب شده است، می‌رساند و سپس پردازش می‌شود و به موقع ارائه می‌شود. تکامل SCADA به گونه‌ای است که سیستم‌های SCADA نسل آخر به سیستم‌های IoT نسل اول تبدیل شدند.

با این حال، مفهوم اکوسیستم اینترنت اشیا تا اواسط سال 2010 به وجود نیامد، زمانی که تا حدودی دولت چین اعلام کرد که IoT را در برنامه پنج ساله خود به یک اولویت استراتژیک تبدیل خواهد کرد.

مطالب مرتبط: فناوری مراقبت‌های بهداشتی به چه معناست و چگونه به ما کمک می‌کند؟

مطالب مرتبط: همه چیز در خصوص خانه هوشمند (مزایا، معایب، خاستگاه و چشم‌انداز)

اشتراک گذاری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *