بیت کوین در برابر بانک‌های مرکزی

آیا بیت کوین می‌تواند بانک‌های مرکزی را حذف کند؟

مقدمه

بانک‌های مرکزی از طریق سیاست‌گذاری‌های خود، نقش کلیدی در ایجاد بحران مالی ۲۰۰۸ ایفا کردند. یکی از  آن پاسخ‌ها به آن بحران، بیت کوین (BTCUSD) بود. بیت کوین با سیستم غیرمتمرکز و تکنولوژی همتا به همتای خود، این پتانسیل را دارد که سیستم‌های بانکی را از بین ببرد.

طبعا در آن سیستم بانکی یک مقام مرکزی، مسئول تصمیماتی است که بر ثروت اقتصادی کل کشورها تأثیر می‌گذارد. اما ارز دیجیتال مجموعه‌ای از اشکالات خاص خود را دارد که ایجاد یک سیستم غیرمتمرکز متشکل از ارز دیجیتال را دشوار می‌کند. با ادامه این مطلب از زرد نیوز همراه باشید.

نکات مهم

  • تکنولوژی همتا به همتا (peer-to-peer) و سیستم غیرمتمرکز بیت کوین پتانسیل این را دارد تا جایگزین نقش بانک‌های مرکزی در زیرساخت‌های مالی مدرن بشود.
  • حامیان بانک‌های مرکزی می‌گویند که آن‌ها (بانک‌های مرکزی) برای حفظ اشتغال، تثبیت قیمت‌ها و کمک به حفظ سیستم مالی در مواقع بحران، حیاتی هستند.
  • منتقدان معتقدند بانک‌های مرکزی تأثیر منفی بر مصرف‌کنندگان و اقتصاد دارند و مسئول  رکود‌های تضعیف کننده هستند.
  • در حالی که بیت کوین پتانسیل این را دارد که جایگزین بانک‌های مرکزی شود، خود از اشکالات متعددی رنج می‌برد. از جمله عرضه محدود و فقدان جایگاه قانونی در بیشتر اقتصادها.
  • بانک‌های مرکزی، عناصری از طراحی و تکنولوژی بیت‌ کوین را برای بررسی استفاده از ارزهای دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) در اقتصاد خود وام گرفته‌اند.

نقش بانک‌های مرکزی در یک اقتصاد

بانک‌های مرکزی

قبل از بررسی تأثیر بیت کوین بر بانک‌های مرکزی، مهم است که نقش بانک‌های مرکزی در اقتصاد را درک کنیم. سیاست گذاری بانک مرکزی زیربنای سیستم مالی جهانی است. وظایف بانک‌های مرکزی بین کشورها متفاوت است. برای مثال، فدرال رزرو در ایالات متحده مسئول کنترل تورم و حفظ کامل اشتغال است. بانک انگلستان ثبات و توان پرداخت بدهی سیستم مالی در بریتانیا را تضمین می‌کند.

بانک‌های مرکزی از راه‌کار‌های مختلفی استفاده می‌کنند که سیاست پولی نام دارد. سیاست‌های پولی به بانک‌های مرکزی کمک می‌کنند تا وظایف خود را انجام دهند. با این حال، آن‌ها عمدتاً عرضه پول و نرخ بهره را دستکاری می‌کنند. به عنوان مثال، یک بانک مرکزی ممکن است مقدار گردش پول در یک اقتصاد را افزایش یا کاهش دهد. پول بیشتر در یک اقتصاد برابر است با بیشتر خرج‌کردن مصرف کنندگان و در نتیجه آن، رشد اقتصادی. وضعیت معکوس (یعنی پول کمتر در یک اقتصاد) به وضعیتی تبدیل می‌شود که مصرف‌کنندگان کمتر خرج می‌کنند و رکود اقتصادی رخ می‌دهد.

اقدامات یک بانک مرکزی بر واردات، صادرات و سرمایه گذاری برون مرزی نیز تأثیر دارد. برای مثال، نرخ‌های بهره بالا می‌تواند از سرمایه‌گذاری نهادهای خارجی در املاک و مستغلات جلوگیری کند. در حالی که نرخ‌های بهره پایین می‌توانند سود سرمایه‌گذاری را ارتقا دهند.

بانک‌های مرکزی، از شبکه‌ای از بانک‌ها برای توزیع پول در یک سیستم اقتصادی استفاده می‌کنند. از این نظر، آن‌ها محور زیرساخت‌های مالی اقتصاد هستند. زیرساخت‌های مالی یک اقتصاد متشکل از بانک‌ها و مؤسسات مالی است و سیاست‌گذاری بانک مرکزی منجر به رونق و رکود اقتصادی می‌شود.

نگاهی نزدیک به نقش بانک‌های مرکزی

سپردن وظیفه کنترل عملکرد یک اقتصاد به یک سازمان مرکزی، دارای مزایا و معایب خود است. شاید بزرگترین مزیت این باشد که باعث ایحاد اعتماد را در سیستم می‌‌شود. یک ارز که بانک مرکزی آن را منتشر می‌کند توسط یک مقام مورد اعتماد پشتیبانی می شود و می‌تواند با ارزش جهانی مبادله شود. اگر هر یک از طرفین در یک معامله مالی، سکه‌های خود را منتشر کنند، رقابت بین ارزها ایجاد می‌شود و هرج و مرج به وجود می آید.

چنین وضعیتی در روزهای قبل از به وجود آمدن فدرال رزرو وجود داشت. پول‌هایی که نهاد‌های غیربانکی مانند بازرگانان و شرکت‌های شهری منتشر می‌شدند، در سراسر سیستم پولی ایالات متحده افزایش یافته بود. نرخ‌های مبادله هر یک از این ارزها متفاوت بود و بسیاری از آن‌ها جعلی بودند. زیرا ذخایر طلای کافی برای توجیه ارزش‌گذاری آن‌ها وجود نداشت. بانک به‌طور دوره‌ای در اقتصاد ایالات متحده دچار تشنج و وحشت می‌شود.

بلافاصله پس از جنگ داخلی آمریکا، قانون پول ملی در سال ۱۸۶۳ و قانون بانک ملی در سال ۱۸۶۴ زمینه را برای یک سیستم متمرکز و فدرال پول فراهم کرد. اسکناس ملی به قیمت‌ها در کشور ثبات داد. علاوه بر این، ایجاد فدرال رزرو در سال ۱۹۱۳ ثبات پولی و مالی را برای اقتصاد به ارمغان آورد.

بانک‌های مرکزی، مرجعی برای تصمیم گیری در مورد رکود

 ساختاری که در بالا توضیح دادیم مشکلی دارد.  این مشکل آن است که اعتماد و مسئولیت بسیار زیادی برای تصمیمات یک سازمان مرکزی قائل می‌شود. رکودهایی که به اقتصاد ضربه می‌زنند، ناشی از اقدامات و سیاست‌های پولی نامناسبی است که بانک‌های مرکزی دنبال می‌کنند.

به گفته بن برنانکی (Ben Bernanke)، رئیس سابق فدرال رزرو، رکود بزرگ (Great Recession)، بزرگترین رکود اقتصادی در تاریخ ایالات متحده، به دلیل سیاست‌های اقتصادی نادرست و مجموعه‌ای از تصمیمات اشتباه بانک‌های فدرال رزرو رخ داد.

بحران مالی و رکود بزرگ سال ۲۰۰۸ نمونه‌‌ای دیگر از شکست اقتصادی است. دلیل این شکست را می‌توان عدم توانایی فدرال رزرو در کنترل اقتصاد و دنبال کردن نرخ‌های بالای بانکی دانست.

پیچیدگی زیرساخت‌های مالی مدرن نیز نقش بانک‌های مرکزی را در یک اقتصاد بغرنج کرده است. همانطور که پول در حال تغییر شکل به نوع دیجیتالی است، سرعت گردش آن در اقتصاد جهانی نیز افزایش یافته است. تراکنش‌های مالی و محصولات انتزاعی تر و درک آن‌ها دشوار شده است.

مجددا، رکود بزرگ سال ۲۰۰۸ را می‌توان‌ نمونه‌ای از این پیچیدگی دانست. مقالات و نشریات آکادمیک مختلف، رکود اقتصادی را به ابزار مشتقه (Derivative) عجیب و غریب نسبت می‌دهند که در آن وام‌های مسکن وام گیرندگان ورشکسته، به عنوان محصولات پیچیده دوباره عرضه می‌شد تا جذاب به نظر برسند. بانک‌ها این محصولات را به خریداران ناآگاه  که جذب شده بودند فروخت. آن‌ها نیز همین محصولات را به خریداران دیگر در سراسر جهان فروختند.

کل این سیستم مالی سودهای کلفتی ایجاد کرد. چاک پرینس، مدیر عامل وقت موسسه مالی سیتی‌گروپ (Citigroup) در نقل قولی معروف به خبرنگاران گفت:”تا زمانی که موسیقی در حال پخش است، باید بلند شوید و برقصید. ما هنوز در حال رقصیدن هستیم.”  تمام این معاملات با پول فدرال رزرو متوقف شد.

اثر پروانه‌‌ای بانک‌های مرکزی

ماهیت به هم پیوسته اقتصاد جهانی به این معنی است که تصمیمات (و اشتباهات) در سیاست گذاری یک بانک مرکزی، در اقتصاد بسیاری از کشورهای دیگر نیز اثر می‌گذارد. برای مثال، رکود بزرگ دیری نپایید که از ایالات متحده به سایر اقتصادها سرایت کرد و منجر به رکود جهانی در بازارهای سهام شد.

مقصر بودن بالقوه یک بانک مرکزی در  ایجاد بحران، بذر اختراع بیت کوین را کاشت.

آیا بیت کوین می‌تواند بانک‌های مرکزی را حذف کند؟

فرضیه بیت‌ کوین به‌ عنوان جایگزینی برای بانک‌های مرکزی، هم مبتنی بر اقتصاد است و هم مبتنی بر تکنولوژی. ساتوشی ناکاموتو، مخترع بیت‌ کوین، ارز دیجیتال را به‌ عنوان “نسخه همتا به همتای پول نقد الکترونیکی” تعریف کرد که در آن “پرداخت‌های آنلاین مستقیماً از یک طرف به طرف دیگر بدون مراجعه به مؤسسه مالی ارسال می‌شود”.

بیت کوین چه مشکلاتی را حل کرده است؟

در چارچوب یک سیستم زیرساخت مالی تحت سلطه بانک‌های مرکزی، بیت کوین سه مشکل را حل می‌کند.

اول اینکه مشکل دو بار خرج کردن (double-spending)را برطرف می‌کند. هر بیت کوین منحصر به فرد است و از نظر رمزنگاری ایمن است. این یعنی که نمی‌توانید آن را هک یا جعل کنید. به عبارت دیگر، شما نمی توانید بیت کوین را دو بار خرج کنید یا یک بیت کوین تقلبی بسازید.

دوم، با وجود اینکه شبکه بیت کوین غیرمتمرکز است، اما هنوز هم یک سیستم قابل اعتماد است. در این سیستم، اعتماد از یک ساختار الگوریتمی به وجود می‌آید. تراکنش‌های شبکه بیت‌کوین باید توسط گره‌های پراکنده در سراسر جهان تأیید تا در دفتر کل آن گنجانده شود. حتی وجود یک گره مخالف می‌تواند تراکنش را برای درج در دفتر بیت کوین غیرقابل قبول کند.

سوم، شبکه بیت کوین با تسهیل فرآیند تولید و توزیع ارز، نیاز به یک زیرساخت متمرکز را از بین می‌برد. هر کسی با گره کامل می‌تواند بیت کوین را در خانه تولید کند. برای انتقال همتا به همتا بین دو آدرس در بلاک چین بیت کوین، نیازی به واسطه نیست. بنابراین، به شبکه‌ای از بانک‌ها که یک مقام مرکزی آن‌ها را اداره می‌کند، برای توزیع ارز دیجیتال نیازی نیست.

چه ایراداتی به بیت کوین وارد است؟

با این حال، استقلال اقتصادی که بیت کوین وعده می‌دهد، با چندین نکته مهم همراه است.

اولین مورد، وضعیت بیت کوین به عنوان یک وسیله تراکنش است. از زمانی که  بیت کوین  برای عموم مردم منتشر شد، استفاده‌های قانونی بسیار کمی از آن ثبت شده است.  این ارز دیجیتال، به عنوان یک ارز مورد علاقه برای تراکنش‌های مجرمانه و به عنوان ابزاری برای سوداگری شهرت پیدا کرده است.

دوم، وضعیت قانونی بیت کوین به عنوان یک راه برای نقل و انتقالات ناشناخته است. دولت السالوادور، این ارز دیجیتال را به عنوان ارز رسمی معرفی کرده است. اما ال سالوادور تنها کشوری است که به این ارز دیجیتال اجازه تراکنش می‌دهد. کشورهای دیگر در سراسر جهان، از جمله ایالات متحده و چین، زیرساخت‌ها و کاربران بیت‌ کوین را سرکوب کرده‌اند.

در نهایت، بیت کوین بی ثبات و عرضه آن محدود است. تنها ۲۱ میلیون بیت کوین استخراج خواهد شد. محدودیت در تعداد بیت کوین موجود، استفاده از آن را به شدت محدود می‌کند. همچنین، نایابی این ارز دیجیتال آن را به یک دارایی جذاب برای سرمایه‌گذاری تبدیل کرده است. قیمت آن بین بشدت در نوسان است و استفاده از آن را در معاملات روزانه دشوار می‌کند.

مشکلات استفاده از بیت کوین، بانک‌های مرکزی را از استفاده از عناصر ارز دیجیتال برای طراحی رمز ارز خود منصرف نکرده است.  این رمز ارز‌ها، ارزهای دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) نام دارند. چندین بانک مرکزی این رمز را برای استفاده خود، مورد بررسی قرار داده‌اند. ارز دیجیتالی که بانک‌های مرکزی ارائه می‌کنند می‌تواند واسطه‌هایی مانند بانک‌های محلی را حذف کند. علاوه بر این، تکنولوژی رمزنگاری آن‌ها باعث می‌شود در برابر کلاهبرداری‌ها یا حملات هکر‌ها مصون باشند. همچنین ممکن است تولید آن در مقایسه با سکه‌های فلزی ارزان تر باشد.

سخن آخر

بانک‌های مرکزی در راس زیر ساخت‌های مالی مدرن در سیستم اقتصادی فعلی قرار دارند. اکثریت قریب به اتفاق کشورهای جهان از بانک‌های مرکزی برای مدیریت اقتصاد خود استفاده می‌کنند. در حالی که این امر چندین مزیت دارد، اما این شکل از ساختار متمرکز، اختیار بیش از حد را به یک مقام واحد واگذار می‌کند که ممکن است منجر به رکود اقتصادی شدید بشود.

تکنولوژی بیت کوین بر اعتماد الگوریتمی متکی است و سیستم غیرمتمرکز آن، جایگزینی برای سیستم فعلی ارائه می‌دهد. اما تعداد ناچیزی از کشور‌ها این ارز دیجیتال را پذیرفته‌اند و وضعیت قانونی آن هنوز در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. در همین حال، بانک‌های مرکزی عناصری از طراحی و تکنولوژی بیت‌ کوین را برای بررسی و ایجاد یک ارز دیجیتال توسط خود، انتخاب کرده‌اند.

در این مرحله احتمال بیشتری وجود دارد که بانک‌های مرکزی شروع به معرفی ارزهای دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) خود کنند. از سال ۲۰۲۱، بسیاری از کشورها در مراحل مختلف بررسی رمز ارز بانک مرکزی خود بوده‌اند. همچنین بسیاری از کشورها اعلام کرده‌اند که در حال طراحی برنامه‌های آزمایشی رمز ارز بانک مرکزی خود هستند. و حتی برخی  کشور‌ها نیز  اعلام کرده‌اند که در حال آماده‌سازی برای راه‌اندازی رمز ارز بانک مرکزی رسمی خود هستند. به عنوان مثال، بانک مرکزی ونزوئلا اعلام کرد که رمز ارز بانک مرکزی خود را در اکتبر ۲۰۲۱ با استفاده از یک صرافی مبتنی بر پیامک راه اندازی کرده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.